Powstanie i rozwój Akcji Katolickiej

 

Ks. prof. Tadeusz Borutka

 

Odbudowa Akcji Katolickiej w Polsce po 1993 r.

Prace przygotowawcze zmierzające do odbudowania Akcji Katolickiej w III Rzeczypospolitej rozpoczęły się w roku 1996. Powołano wówczas Komitet Organizacyjny, na czele którego stanął bp Piotr Jarecki z Warszawy. Wraz z nim współpracowało kilku kapłanów z różnych diecezji, m. in.: ks. Tadeusz Borutka z Bielska-Białej, ks. Józef Niżnik z Przemyśla, ks. Stefan Schudy z Poznania, ks. Jan Siedlarz z Tarnowa. Komitet ten miał za zadanie przygotować materiały potrzebne do powołania Akcji Katolickiej.

Warto wspomnieć także, że w celu opracowania zasad funkcjonowania Akcji Katolickiej w Polsce Konferencja Plenarna Episkopatu Polski obradująca w dniu 24 czerwca 1995 r. powołała Ogólnopolski Instytut Akcji Katolickiej w składzie: abp J. Michalik metropolita przemyski, bp Piotr Jarecki, biskup pomocniczy w Warszawie, prof. J. Pietrzak, Ostrów Wielkopolski i dr A. Pietrzak, Warszawa. Do głównych zadań zespołu należało rejestrowanie poszczególnych Diecezjalnych Instytutów Akcji Katolickiej, ułatwienie wzajemnych kontaktów oraz przygotowanie projektu statutu Ogólnopolskiego Instytutu Akcji Katolickiej.

Pierwsze struktury nowego stowarzyszenia zaczęły powstawać w trzy lata po historycznym spotkaniu polskich biskupów z Janem Pawłem II. W 1996 r. w całej Polsce z różną intensywnością zaczęto rejestrować diecezjalne instytuty i parafialne oddziały Akcji Katolickiej.

W dniu 2 maja 1996 r., z upoważnienia 275 Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski obradującej w Warszawie w dniach 16-18 marca 1995 r., ks. kard. Józef Glemp, Prymas Polski, powołał Akcję Katolicką w Polsce z siedzibą w Warszawie. Wspomniana wcześniej Konferencja Episkopatu Polski zatwierdziła statut Akcji Katolickiej w Polsce. Konferencja Episkopatu Polski na 282. Zebraniu Plenarnym, które odbyło się w Warszawie w dniach od 30 kwietnia do 2 maja 1996 r., powołała ks. bpa Piotra Jareckiego na Krajowego Asystenta Akcji Katolickiej. Ksiądz Biskup funkcję tę spełniał aż do 20 czerwca 2003 r. Jego następcą został bp Mariusz Leszczyński, biskup pomocniczy diecezji zamojsko-lubaczowskiej.

Zgodnie z postanowieniem art. 57 p. 1 Statutu Akcji Katolickiej, Episkopat Polski, zebrany na 297. Konferencji w dniu 26 listopada 1998 r., wybrał spośród trzech kandydatów, przedstawionych przez bp. P. Jareckiego, Krajowego Asystenta Akcji Katolickiej, pierwszego prezesa stowarzyszenia. Została nim pani Halina Szydełko. W drugiej kadencji prezesem został Jan Stefanek. Natomiast, w trzeciej kadencji prezesem została wybrana ponownie Halina Szydełko.

Rada Krajowa Instytutu Akcji Katolickiej w Polsce zebrana na swoim pierwszym po wojnie historycznym posiedzeniu, zwołanym przez Krajowego Asystenta Akcji Katolickiej w dniu 21 listopada 1998 r. w Częstochowie, zgodnie ze statutem zainaugurowała formalną działalność Stowarzyszenia w wymiarze ogólnopolskim. Fakt powołania do życia Akcji Katolickiej świadczy o głębokim zaangażowaniu świeckich w życie Kościoła oraz pogłębionej świadomości czynnego udziału w ewangelizacji świata. Apostolstwo świeckich jest potrzebne Kościołowi, który staje wobec wyzwań, jakie niesie ze sobą trzecie tysiąclecie.

W celu otoczenia opieką duszpasterską oraz koordynowania asystencji duchowej i formacyjnej Akcji Katolickiej w Polsce, ks. kard. J. Glemp, Prymas Polski, powołał Krajową Radę Asystentów Diecezjalnych Akcji Katolickiej w składzie: ks. M. Biskup z Wrocławia, ks. T. Borutka z Bielska-Białej, ks. J. Jakubiec z Krakowa, ks. J. Niżnik z Przemyśla, ks. G Noszczyk z Sosnowca, ks. K Rydlak z Gniezna, ks. S. Schudy z Poznania, ks. J. Siedlarz z Tarnowa, ks. T. Żdanuk z Białegostoku".

 

Powolne budowanie struktur

Episkopat Polski wydał w dniu 2 maja 1996 r. dekret erygujący Akcję Katolicką. Zatwierdzenie Statutu Akcji Katolickiej rozumianej jako stowarzyszenie ludzi świeckich, wyznaczenie jej pierwszego krajowego asystenta oraz nadanie jej cywilnej osobowości prawnej - dało podstawy do jej organizacji w wymiarze diecezjalnym i parafialnym. W niektórych diecezjach od razu przystąpiono do prac zmierzających do budowania jej struktur. Odbywały się liczne spotkania i dyskusje z zaproszonymi gośćmi.

Biskupi diecezjalni mianowali asystentów diecezjalnych, a ci podejmowali działania zmierzające do organizowania oddziałów parafialnych. Zwykle poprzedzały je organizowane tzw. "niedziele Akcji Katolickiej", różnorodne kursy i spotkania, w efekcie których zawiązywano parafialne zespoły, zatwierdzane dekretem biskupa jako parafialne oddziały, dokonywano wyborów odpowiednich władz statutowych i nakreślano konkretne działania. Temu wszystkiemu towarzyszyła zazwyczaj opieka miejscowego proboszcza.

Po zorganizowaniu parafialnych oddziałów następowało organizowanie diecezjalnych instytutów składających się z prezesów, mianowanych przez biskupa diecezjalnego i członków. Na zebraniach wybierano zarząd i radę. Wszystkie działania na szczeblu diecezjalnym były prowadzone za zgodą i aprobatą biskupa diecezjalnego. W zespole ludzi zaangażowanych na rzecz Akcji Katolickiej określano zadania dla członków zrzeszonych w jej strukturach. Wtedy rodziły się pierwsze programy diecezjalne ukierunkowujące jej działalność. Równocześnie odbywały się spotkania na szczeblu krajowym, wspomagające wysiłki diecezjalne i nakreślające zadania ogólnokrajowe. Można powiedzieć, że stopniowo, z dużym poświęceniem i determinacją wielu ludzi dobrej woli, dochodziło do budowania tego jakże potrzebnego stowarzyszenia.

W tym szczególnym okresie starano się także o właściwe zaplecze socjalne zarówno dla Diecezjalnych Instytutów jak i dla Krajowego Instytutu. Wydawano pierwsze biuletyny i opracowania dotyczące działalności Akcji Katolickiej. Organizowano spotkania na szczeblu krajowym jak i diecezjalnym, podczas których omawiano najistotniejsze kwestie dotyczące działalności stowarzyszenia. Nie zapominano o najważniejszym zadaniu, jakim jest formacja duchowa. W związku z tym organizowano rekolekcje dla asystentów diecezjalnych i parafialnych. Podobne działania realizowano na szczeblu diecezjalnym dla asystentów parafialnych i członków stowarzyszenia, a także jego sympatyków.

Pierwsze lata istnienia Akcji Katolickiej wymagały wielu zabiegów natury organizacyjnej i formacyjnej. Zarówno duchowni jak i świeccy uczyli się; z wielkim wysiłkiem tego, czym powinno być to stowarzyszenie w świetle nauczania Kościoła i jakie powinno podejmować zadania. Do tego dochodził jeszcze brak doświadczenia i kłopoty materialne.

 

Pierwsze owoce działalności Akcji Katolickiej

Dużym osiągnięciem ludzi zaangażowanych w budowanie struktur Akcji Katolickiej w Polsce jest niewątpliwie doprowadzenie do zaistnienia jej w 39 diecezjach. W 2004 r. liczba członków Akcji Katolickiej wynosiła 26 445 osób. Na koniec 2005 r. liczba ta zmniejszyła się o 370 osób. W 17 diecezjach liczba członków wzrosła. W 12 diecezjach liczba członków Akcji Katolickiej zmniejszyła się. W 6 diecezjach stan liczebny pozostaje bez zmian. Z 4 diecezji nie dostarczono danych i do sprawozdania przyjęto stan z roku poprzedniego. W 2 diecezjach - opolskiej i gliwickiej - nie ma Akcji Katolickiej. W całej Polsce działają 1883 Parafialne Odziały Akcji Katolickiej. Najwięcej członków Akcji Katolickiej jest w diecezji Tarnowskiej (3724) i Przemyskiej (2766), najmniej w diecezji Łomżyńskiej (55).

W przeciągu tych minionych dziesięciu lat w Akcji Katolickiej działo się wiele dobrego. W kilku diecezjach prowadzona jest systematyczna praca formacyjna dla członków stowarzyszenia. Organizowane są spotkania formacyjne, dni skupienia, rekolekcje oraz sesje i konferencje. Ważnym wydarzeniem stały się pielgrzymki na Jasną Górę oraz udział w spotkaniach z papieżem Janem Pawłem II podczas pielgrzymek do Ojczyzny. Organizowane były - i to zarówno na szczeblu krajowym jak i diecezjalnym - "Dni społeczne", podczas których podejmowano wiele ważnych tematów i szukano konkretnych rozwiązań.

Członkowie Akcji Katolickiej włączają się w działalność charytatywną, która obecnie - przy pogarszającej się sytuacji materialnej znacznej części naszego społeczeństwa - ma duże znaczenie. W działalności Akcji Katolickiej nie zapomina się również o rodzinie. Dzięki tej działalności wiele rodzin znajduje potrzebną pomoc, otrzymują ją szczególnie dzieci i młodzież. Działalność charytatywna to ważne zadanie, ale nie jedyne. W wielu diecezjach istnieją prowadzone przez Akcję Katolicką świetlice środowiskowe przy parafiach. Organizowany jest wypoczynek letni dla dzieci i młodzieży. Wiele Instytutów Diecezjalnych podejmuje konkretne działania na rzecz rozwiązania trudnego problemu bezrobocia. Są również realizowane konkretne zadania dotyczące rolnictwa.

Akcja Katolicka nie stroni też od spraw aktualnej polityki. Zagadnienie to reguluje Statut, jasno określając obowiązek udziału w tej sferze życia publicznego, a zarazem wyznaczając ramy i zakres tego zaangażowania.

Warto ponadto wspomnieć o różnorakiej działalności kulturalno-oświatowej, o licznych konkursach recytatorskich, przeglądach pieśni patriotycznych i koncertach. Ważnym wydarzeniem był dla Akcji Katolickiej pierwszy Krajowy Kongres, który odbył się w Poznaniu w dniach 23-25 listopada 2001 r. pod hasłem "Chrystus nadzieją przyszłości". Można powiedzieć, że stał się on świadectwem nowej obecności laikatu w życiu Kościoła oraz w życiu naszej Ojczyzny. Zainicjował wiele działań zarówno na szczeblu krajowym, jak i diecezjalnym.

Najważniejszym jednak wydarzeniem była pielgrzymka członków Akcji Katolickiej do Rzymu w dniach 23 IV - l V 2003. Doszło wówczas do bezprecedensowego spotkania Akcji Katolickiej z Ojcem Świętym Janem Pawłem II, który podczas audiencji wygłosił przemówienie, kreśląc perspektywy działania tak bliskiego jego sercu stowarzyszenia.

 

Akcja Katolicka jest potrzebna Kościołowi

"Akcja Katolicka jest niezbędna dla Kościoła". Te słowa wypowiedział papież Jan Paweł II do uczestników Xl Zgromadzenia Krajowego Włoskiej Akcji Katolickiej. Kościół potrzebuje wspólnoty ludzi świeckich, wiernych swemu powołaniu i zgromadzonych wokół swoich pasterzy, którzy gotowi są dzielić z nim codzienny trud ewangelizowania wszystkich środowisk.

Bezpośrednia i organiczna więź Akcji Katolickiej z diecezją i jej biskupem - jak napisali w liście pasterskim biskupi włoscy - uczestnictwo w misji Kościoła, świadomość poświęcenia się Kościołowi lokalnemu i jego misji we wszystkich jej wymiarach, udział w dążeniach, w decyzjach duszpasterskich i duchowości Kościoła diecezjalnego - wszystko to sprawia, że Akcja Katolicka jest nie tylko jednym z wielu stowarzyszeń kościelnych, ale darem Bożym i bogactwem wspomagającym wzrost kościelnej wspólnoty".

Kościół potrzebuje Akcji Katolickiej dlatego, że potrzebuje ludzi świeckich gotowych poświęcić życie apostolstwu. Potrzebuje świeckich, których doświadczenie będzie konkretnym i trwałym znakiem wielkości i radości życia chrześcijańskiego. Świeckich, umiejących dostrzec w chrzcie świętym źródło swojej godności, w chrześcijańskiej wspólnocie rodzinę złączoną jedną wiarą, a w duszpasterzu ojca duchowego i brata, który prowadzi wiernych do Boga. Kościół potrzebuje ludzi, którzy nie traktują wiary wyłącznie jako sprawy prywatnej i nie wahają się wnosić zaczynu Ewangelii w rzeczywistość relacji międzyludzkich i w działalność instytucji. Akcja Katolicka jest potrzebna Kościołowi także do ukazywania wartości tych wymiarów życia, o których dziś często się zapomina, a które stają się przez to pilniej potrzebne - takich jak życie wewnętrzne i milczenie, odpowiedzialność i wychowanie, bezinteresowność i służba, powściągliwość i braterstwo, nadzieja na przyszłości umiłowanie życia.

Trzeba w tym miejscu przypomnieć słowa Jana Pawła II: "Akcjo Katolicka, nie lękaj się. Należysz do Kościoła i mieszkasz w sercu Boga, który nie przestaje kierować twoich kroków ku doświadczeniu nieprzemijającej i niezrównanej nowości Ewangelii,,. Jej historia rozjaśniona przykładem tylu świętych i błogosławionych, także dzisiaj musi promieniować wiernością Kościołowi; winna wyróżniać się wrażliwością na potrzeby obecnej epoki i cechować wolnością właściwą tym, którzy pozwalają się prowadzić przez Ducha Świętego oraz usilnie dążą do wielkich ideałów.

Czasy obecne potrzebują wiernych świeckich, którzy w rzeczywistości społecznej oraz w środowisku pracy potrafią odczytać nadzieje i obawy ludzi żyjących w naszej epoce; świeckich zdolnych swym życiem dawać świadectwo o wartościach Królestwa, również wtedy, gdy wymaga to działania przeciwstawiającego się logice świata. Nasze czasy potrzebują świeckich, którzy w społeczeństwie, tak często ulegającym złudnym nadziejom, pragną dawać świadectwo nadziei, która nie zawodzi (Rz 5, 5).

gallery/x prof tadeusz borutka