Perły województwa łódzkiego

Województwo Łódzkie położone jest w centrum Polski. Graniczy z sześcioma innymi województwami: mazowieckim, świętokrzyskim, śląskim, opolskim, wielkopolskim i kujawsko-pomorskim. Województwo łódzkie ze stolicą w Łodzi powstało po I wojnie światowej. Utworzone zostało z historycznych ziem: sieradzkiej i piotrkowskiej, rawskiej, wieluńskiej, opoczyńskiej oraz terenów Księstwa Łowickiego. Powstało jako wynik decyzji administracyjnych więc jest niejednorodne pod względem kultury, tradycji, obyczajów, kształtowania przestrzeni. Istniejące na jego obszarze regionalne więzi kształtowały się w ramach ziem historycznych tworzących obecnie na mapie województwa swoiste podregiony. Sytuowanie historyczne współczesnego województwa łódzkiego spowodowało ciekawe połączenie kulturowe i gospodarcze ziem, które składają się na region łódzki.

gallery/perly woj lodzkiego-01

Walory kulturowe województwa łódzkiego

Lokalizacja materialnych zasobów kulturowych regionu charakteryzuje się tym, że najstarsze zachowane obiekty występują na jego obrzeżach, często w dolinach dużych rzek, a najmłodsze, zwłaszcza dziewiętnastowieczne, związane z rozwojem przemysłu, w jego centrum, na obszarach wyżynnych i wododziałowych.

W województwie łódzkim znajduje się wiele miejsc wartych odwiedzenia, związanych z położeniem geograficznym, malowniczą okolicą, historią Rzeczypospolitej oraz historią przemysłowego rozwoju tego regionu. Na terenie województwa istnieją również rejony objęte ścisłą ochroną, do których należą rezerwaty (ok. 65) oraz parki krajobrazowe. Także Łódź – stolica województwa i dawne miasto przemysłowe jest wyjątkowym miejscem. O jego specyfice decyduje choćby secesyjno-eklektyczna architektura, która wyrosła w większości w wieku XIX dzięki gwałtownemu rozwojowi miasta oraz obecności w mieście kilku narodowości żyjących obok siebie.

 

Kompleks fabryczny Izraela K. Poznańskiego

XIX-wieczne imperium rodziny Poznańskich rozciąga się na 30 ha powierzchni i całą produkcję oparło na tworzeniu bawełnianych tkanin. W fabryce pracowało 12 tysięcy osób. Do dziś z samowystarczalnego kompleksu zachowały się budynki: przędzalni; tkalni; bielnika; wykańczalni; elektrowni; parowozowni; magazynów; domów robotniczych, straży pożarnej. W skład kompleksu wchodzi także pałac rodziny Poznańskich, nie bez powodu nazwany „łódzkim Luwrem”. Jest wyrazem zamożności przemysłowca, obiektem przepychu i zbiorem różnych stylów, a zarazem jednym z najbardziej reprezentacyjnych obiektów miasta. Dziś na terenie fabryki funkcjonuje największe centrum handlowo-usługowo-kulturalne w Polsce – „Manufaktura”.

 

Kościół pw. św. Józefa

Jest to jeden z najstarszych zabytków miasta. Modrzewiowy kościołek powstał w 1765 roku i pierwotnie znajdował się na starym mieście. Od stu lat dzięki pozwoleniu rodziny Poznańskich świątynia znajduje się na ulicy Ogrodowej, przy kompleksie fabrycznym.

 

Kompleks fabryczny Karola Scheiblera „Księży Młyn”

To największy kompleks fabryczny w Łodzi, liczący prawie 150 ha powierzchni. Ponad 18 tysięcy osób pracowało przy produkcji towarów wełnianych i bawełnianych. Intensywny rozwój fabryki w drugiej połowie XIX wieku przyczyniło się do wzrostu fortuny „Króla Bawełny”. Karol Scheibler był najbogatszym mieszkańcem Łodzi oraz jednym z bogatszych w Europie. „Księży Młyn” to kompleks ponad 40 budynków fabrycznych, pięciu pałaców, parku Źródliska, osiedla domów robotniczych, szpitala, szkoły, konsumów (sklepów przyfabrycznych) oraz budynków biurowych. Dziś w pałacach znajdują się muzea, w tym jedyne w kraju Muzeum Kinematografii, w budynkach fabrycznych urządzane są biura i ekskluzywne mieszkania, ale przede wszystkim na „Księży Młynie” można poczuć ducha XIX-wiecznej Łodzi.

 

Ulica Piotrkowska

Media Spacer 3D - ulica Piotrkowska

Jest to jeden z najsłynniejszych deptaków w Polsce i jedna z najdłuższych ulic handlowych w Europie, licząca ponad 4 km. W latach 20. XIX wieku doszło do powstania dwóch nowych dzielnic Łodzi – „Nowego Miasta” i osady „Łódka”, które zostały połączone wyregulowanym traktem Piotrkowskim. W czasie intensywnego rozwoju ulica Piotrkowska stała się kręgosłupem miasta, przy którym każdy fabrykant, zamożny mieszczanin chciał postawić swoją kamienicę. Zaczęły intensywnie powstawać pałace, hotele, banki, restauracje, ekskluzywne sklepy i siedziby towarzystw aukcyjnych. Dziś zachęca szeroką gamą gastronomiczną oraz licznymi festynami.

 

Stary Cmentarz

Stary Cmentarz przy ulicy Ogrodowej to trójwyznaniową nekropolia z połowy XIX wieku. Jest to trzeci z kolei cmentarz w Łodzi, ale najstarszy zachowany. Na trzech częściach katolickiej, prawosławnej i ewangelickiej zachowanych jest szereg zabytkowych grobowców, w tym największy w Polsce neogotycki grobowiec rodziny Scheiblerów;

 

Nowy Cmentarz Żydowski

Łódzki kirkut to największa w Europie nekropolia żydowska na której pochowanych jest około 250 tysięcy osób. Oprócz tysięcy zachowanych macew na cmentarzu znajdują się także nie typowe w kulturze żydowskiej grobowce rodzinne, w tym największy na świecie żydowski grobowiec rodziny Poznańskich. Przy cmentarzu znajduje się także największy na świecie dom przedpogrzebowy.

 

Biała Fabryka

Media Spacer 3D - Biała Fabryka

Jest to najstarsza zachowana fabryka w mieście. Swoją nazwę zawdzięcza od koloru, na który pomalowana jest elewacja fabryki. Ludwik Geyer w 1836 roku sprowadził pierwszą w Łodzi maszynę parową i wybudował pierwszy fabryczny komin, dając początek nowej erze w wielkoformatowym przemyśle. Dziś w budynkach pofabrycznych mieści się Centralne Muzeum Włókiennictwa, a na tyłach został utworzony skansen miejskiej architektury drewnianej.

 

Zabytki na Łódzkim Szlaku Konnym

Media Panorama 3D - Dwór w Walewicach

Tworząc Łódzki Szlak Konny Województwa Łódzkiego zwrócono szczególną uwagę, na to by spełniał on potrzeby wszystkich turystów, którzy będą korzystać z jego atrakcji. Z uwagi na to, że jest to szlak konny zadbano o miejsca postojowe, kontakt z przyrodą i jakość tras, jednak projektując szlak nie zapomniano o atrakcjach historycznych. Wytyczając szlak poprowadzono go przez ważne dla województwa obszary kulturowe.

Łódzki Szlak Konny im. majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala” jest najdłuższą w Europie trasą dedykowaną turystyce konnej – jego aktualna długość to ponad 2000 km. Szlak powstał w ramach projektu „Turystyka w siodle – infrastruktura innowacyjnego i unikatowego produktu turystycznego”, którego beneficjentem jest Województwo Łódzkie.

Na obszarze województwa łódzkiego znajduje się 2107 obiektów wpisanych do rejestru konserwatora zabytków. Są to obiekty pochodzące ze wszystkich epok historycznych i prezentujące wiele stylów architektonicznych. Podczas planowania szlaku zadbano by kilka najważniejszych zabytków województwa znalazło się w jego obrębie. Spośród wszystkich zabytków wybrano około 400 tych, które najlepiej prezentują walory regionu i mogą zaciekawić wszystkich turystów. Zadbano by były to obiekty pochodzące z różnych dziedzin i pól zainteresowań. Dlatego znajdziemy wśród nich kościoły drewniane i murowane, od czasów romańskich aż po modernistyczne, siedziby szlacheckie – dwory i pałace, zabytki archeologiczne i najnowsze budowle.

Za najciekawsze można uznać cztery skupiska zabytków występujące na trasach szlaku konnego.

  1. Pierwsze z nich to okolice Wielunia. Najcenniejsze na ziemi wieluńskiej są drewniane kościoły. Są to wspaniałe dzieła dawnej sztuki budowlanej, ciesielskiej i snycerskiej, dodatkowo posiadające niesamowitą atmosferę i nastrój. Najważniejszymi zabytkami są na tym terenie kościoły w tzw. typie wieluńskim, gdyż ich wyjątkowość polega na unikalnej architekturze. Pochodzą w większości z XVI wieku, do dzisiaj zachowało się ich aż 10: w Wieluniu, Łaszewie, Grębieniu, Wierzbiu, Gaszynie, Popowicach, Kadłubiu, Naramicach, Łagiewnikach i Wiktorowie.
  2. Innym ważnym miejscem na mapie zabytków na Łódzkim Szlaku Konnym są okolice Łęczycy. Na obszarze znajduje się jeden z najważniejszych i najstarszych obiektów w województwie – romańska kolegiata w Tumie. Nieopodal znajduje się królewskie miasto, jakim była Łęczyca. Warto zobaczyć znajdujący się tam zamek i poznać związane  z nim legendy o diable Borucie. Cała okolica Łęczycy usiana jest zabytkowymi kościołami oraz licznymi siedzibami szlacheckimi.
  3. Kolejnym regionem wartym odwiedzenia są okolice Łowicza. Region ten znany jest przede wszystkim z zachowania swego autonomicznego folkloru, który nadal jest kultywowany, co można obejrzeć podczas dni świątecznych oraz w muzeum regionalnym. Gdy zdecydujemy się na pozostawienie koni na odpoczynek, warto obejrzeć Łowicz, zwłaszcza jego kościoły. W okolicy znajdują się także dwa inne bardzo cenne obiekty z XVIII w. – pierwszy to Pałac w Nieborowie, wspaniałe założenie pałacowe rodu Radziwiłłów, a następnie Arkadia – czyli ogród sentymentalny wspaniały świadek epoki.
  4. Bardzo ciekawe skupisko zabytków znajduje się też w okolicach Tomaszowa Mazowieckiego, co powoduje, że region ten jest bardzo ciekawy nie tylko ze względu na przyrodę, ale także na jego walory kulturowe. Najważniejszym zabytkiem tego obszaru jest romański kościół św. Idziego w Inowłodzu. Ale miejsce to warto odwiedzić, też ze względu na inne obiekty. Ponadto wiele ciekawych obiektów znaleźć można w Spale – m.in. piękną drewnianą kaplicę budowaną dla prezydenta Mościckiego. Warto także zboczyć z trasy by w chwili odpoczynku od siodła obejrzeć Tomaszów Mazowiecki.

 

Województwo w drewnie zaklęte

Media Panorama 3D - Kościół parafialny pw. Zwiastowania NMP w Rychłocicach

W dawnej Polsce budowano oczywiście przede wszystkim z drewna, był to materiał tani i najłatwiejszy do pozyskania. Tylko w bardziej znaczących miastach powstawały budowle z kamienia czy cegły. W małych ośrodkach niewielu było specjalistów znających się na murarce. Widać to bardzo dobrze także w województwie łódzkim. Po całym terenie rozsiane są budowle przypominające dawne dzieje Polski. Są to wspaniałe dzieła dawnej sztuki budowlanej, ciesielskiej i snycerskiej, dodatkowo posiadające niesamowitą atmosferę i nastrój. Wyjątkowymi nie tylko na skalę województwa są zabytki z terenu powiatu wieluńskiego. Ziemia Wieluńska wypracowała sobie charakterystyczny typ kościoła drewnianego. Budowle te pochodzą w większości z XVI wieku, do dzisiaj zachowało się ich aż 10: w Wieluniu, Łaszewie, Grębieniu, Wierzbiu, Gaszynie, Popowicach, Kadłubiu, Naramicach, Łagiewnikach i Wiktorowie. Skupienie tak wielu zabytków drewnianych najwyższej rangi jest wyjątkowe w skali całego kraju. Wszystkie te budowle posiadają wspólne cechy architektury, równocześnie każdy z nich jest inny i wyjątkowy. Najcenniejszą świątynią jest bez wątpienia kościół w Grębieniu, gdzie całe wnętrze wypełnione jest wspaniałymi renesansowymi malowidłami.

Drewniane zabytki Ziemi Wieluńskiej to nie tylko kościoły typu wieluńskiego. W niewielkiej wsi nad Wartą – Kamionie znajduje się cenny zabytek budownictwa ludowego – drewniana osiemnastowieczna kapliczka zbudowana z potężnych modrzewiowych bali.

Oczywiście kościoły drewniane występują także w innych miejscach województwa. Nie są one już tak skupione, nie tworzą także unikatowego typu, nadal jednak są to perełki architektoniczne, które koniecznie trzeba odwiedzać podczas swoich wędrówek. Większość z nich pochodzi z XVIII w. i w wielu z nich zachowało się barokowe wyposażenie. Do ciekawych świątyń należą te z Brzezin, Bratoszewic, Twardej, Raczyna, Rychłocicach, Białej  i Modlnej.

Na terenie województwa znaleźć można jeszcze wiele domów drewnianych, mających wartość zabytkową. Są to budynki w Wiktorowie, Bolimowie, Dzietrznikach i Naramienicach. Innym rodzajem zabudowy są domy, które odnaleźć możemy w ośrodkach miejskich aglomeracji łódzkiej, a są one pozostałością po dawnych tkackich dziejach miast. Takie budowle znajdziemy jeszcze w Ozorkowie czy w Zgierzu. W Teofilowie zachowała się cała zabudowa mieszkalna, a w Grotnikach nadal odnaleźć możemy drewniane wille. Warto obejrzeć także drewniany mariawicki zbór z Lipiec, który powstał na początku XX w., nawiązujący swoimi elementami do gotyku np. poprzez łuki w oknach. Obecnie kościół, po przeniesieniu, mieści się w Centrum Folkloru Polskiego w Nagawkach, wraz z innymi ciekawymi obiektami drewnianymi z regionu. Cennym skupiskiem architektury drewnianej jest skansen wsi łowickiej w Maurzycach.

Inną perłą województwa jest dwór w Ożarowie, pochodzący z połowy XVIII wieku wspaniały przykład tradycyjnego dworu szlacheckiego. Cała budowla jest w stylu barokowym, wybudowana z modrzewia, który jest w naszym klimacie najbardziej odpornym gatunkiem drewna. Dzięki temu po ponad 250 latach istnienia dwór nadal prezentuje się wspaniale. Dziś stanowi siedzibę Muzeum Wnętrz Dworskich, a starannie odtworzone wnętrze pokazuje nam jak wyglądała typowa siedziba polskiej szlachty.

W pobliżu dworu w Ożarowie, na niewielkim wzniesieniu w Kocilewie, znajduje się wiatrak. Obecnie również podlega pod Muzeum Wnętrz Dworskich. Dzięki zrekonstruowanemu wyposażeniu możemy zobaczyć jak dawniej mielono mąkę. Inny wiatrak znajduje się w Kurowie, pochodzi on z 1888 r.

Warto także wspomnieć o szeregu drewnianych młynów wodnych znajdujących się nad rzekami regionu łódzkiego. Najciekawszy wydaje się szlak młynów wodnych nad Grabią, do których należą m.in. te w Woli Marzeńskiej i Ldzaniu-Talarze. Warte obejrzenia są także te nad Wartą np. w Kępowiźnie i Konopnicy.

Niewiele drewnianych budowli pozostało w Łodzi, poza tym jej krótka historia powoduje, że dosyć wcześnie budowano w niej z cegły. W mieście tym obejrzeć można jednak 2 wspaniałe kościoły z XVIII w. Pierwszy to zbudowany w 1765 r. kościół św. Józefa znajdujący się przy ul. Ogrodowej – wcześniej jednak mający swoje miejsce na placu Kościelnym. Kościół przeniesiono, gdy zdecydowano się na budowę większego w centralnej części miasta. Kolejnym kościołem jest znajdujący się w Mileszkach budynek z XVIII w. uważany za starszy niż ten z Ogrodowej. Jednak najstarszym zabytkiem w obrębie miasta są drewniane kapliczki św. Antoniego i św. Rocha, słynące z cudownych źródeł, mające swoje miejsce w łódzkich Łagiewnikach.

Łódź w ostatnich czasach wzbogaciła się także o Skansen Łódzkiej Architektury Drewnianej. Mieści się on w podwórzu Muzeum Włókiennictwa, a przeniesiono do niego wille letniskowe z Rudy, kościół z Nowosolnej oraz domy drewniane z łódzkich ulic.

 

Kulinarne szlaki województwa łódzkiego

Tradycje kulinarne regionu łódzkiego są ciągle żywe, zwłaszcza wśród mieszkańców wsi i mniejszych miejscowości. Województwo łódzkie jest mieszanką wielu kultur, dlatego każdy powiat czy region ma swoje własne specjały. Będąc w Przedborzu warto spróbować tradycyjnego kugla, zaś w Łęczycy wypiekanego typowymi dla tamtejszej wsi sposobami chleba. Typowymi dla regionu daniami wpisanymi na listę produktów regionalnych są także np. zalewajka, zupa chrzanowa, kapusta z grochem czy łowickie powidła. Ta pierwsza z zup, składająca się z najbardziej dostępnych i powszechnych składników, takich jak ziemniaki, cebula i zakwas stanowiła w XIX w. najpowszechniejszy posiłek ludności w Łodzi i okolicach. Łowickie powidła charakteryzują się widocznymi fragmentami skórek śliwkowych w gęstej masie, a tradycja ich wytwarzania, chociaż ma dopiero 100 lat pozostaje wyjątkowa na skalę kraju. Przepisy na te dania pozostają niezmienne od lat.

Oprócz smacznego jedzenia można także spróbować wielu oryginalnych napitków. W celu skosztowania na przykład owocowych nalewek oraz ratafii malinowej należy udać się do Nagawek. Ci, którzy wolą coś bezalkoholowego mogą spróbować kwasu chlebowego lub buraczanego w Cielądzu.

Przemierzając region warto zatrzymać się w jednej z karczm, która serwuje regionalne potrawy. Często można spróbować także klasycznych dań robionych według unikalnych przepisów. Korzystając z naszego portalu mogą Państwo odnaleźć wiele ciekawych restauracji i zajazdów, gdzie warto zatrzymać się, aby skosztować smaku regionu łódzkiego.

Regionalną kuchnię można także poznać uczestnicząc w wielu imprezach i świętach regionalnych. Warto wybrać się na przykład na odbywający się na początku września w Łodzi Jarmark Wojewódzki oraz na wiele regionalnych festynów, takich jak Święto Zalewajki w Radomsku, Święto Truskawki w Buczku czy Święto Cebuli w Grabowie. Imprezy te odbywają się głównie latem, jednak jesienią w wielu miejscowościach, takich jak Andrespol, Brzustów, Wolbórz czy Tuszyn odbywają się Dni Pieczonego Ziemniaka. Imprezy te oprócz możliwości spróbowania smacznych regionalnych potraw i napitków oferują także koncerty, zabawy, konkursy dla najmłodszych i wiele innych atrakcji.

gallery/perly woj lodzkiego-07
gallery/perly woj lodzkiego-08
gallery/perly woj lodzkiego-09
gallery/perly woj lodzkiego-10
gallery/perly woj lodzkiego-11
gallery/perly woj lodzkiego-12
gallery/perly woj lodzkiego-13
gallery/perly woj lodzkiego-14
gallery/perly woj lodzkiego-15
gallery/perly woj lodzkiego-16
gallery/perly woj lodzkiego-17
gallery/perly woj lodzkiego-18
gallery/perly woj lodzkiego-19
gallery/perly woj lodzkiego-20
gallery/perly woj lodzkiego-21
gallery/perly woj lodzkiego-22